مار در تمامی جوامع ابتدایی بعنوان حیوانی مقدس به شمار رفته است. عقاید و باورهای بسیاری در مورد مار وجود دارد. سرعت حرکت مار و کشنده بودن زهر آن بر انسان ابتدایی تاثیر بسیار گذاشته است.
زندگی مار در زیر زمین باعث شده است تا مردمان ابتدایی چنین تصور کنند که مار با جهان دیگر در ارتباط است. همچنین پوست اندازی مار باعث شده است تا مردم چنین گمان کنند که این حیوان نامیراست. همچنین این امر بعنوان سمبل حیات دوباره تازه شدن نیز بکار رفته است. مردم بر این باورند که مار مرگ و زندگی، خوب و بد، زهر مرگ آور و شفا دهنده را در درون خود جای داده است. در جوامع کشاورزی نیز مار سمبل برکت خاک و نو شدن دوباره زندگی می باشد.
بر اساس تقویم دوازدهگانه ترکها که هر کدام از آنها را حیوانی سمبلیزه کرده است، مار نام یکی از سالها می باشد. ترکها از هر ۱۲ سال، یکی را بعنوان سال مار نامگذاری کرده اند. اعتقاد بر این است که زمستان سال مار طولانی و سرد و تابستان آن گرم و خشک می شود. اما از طرف دیگر در این سال میوه و محصول نیز فراوان می باشد.
در متون اسطوره ای ترک، مار در متون مربوط به آفرینش و قیامت به وفور به چشم می خورد. در افسانه های آفرینش، مار حیوانی است که نگهبان میوه های ممنوعه بوده است. اما در افسانه های ترک، مار حیوانی است که شیطان به درون آن وارد شده و از این طریق انسانها را فریفته است. این ویژگی مار در بسیاری از فرهنگها و باورها نیز به چشم می خورد.
مار که در فرهنگ ترک از جایگاه ویژه ای برخوردار است، در افسانه ها، قصه ها و مثلها به وفور دیده می شود. در افسانه آفرینش ترک – آلتای، شیطان از دهان مار به درون آن وارد شده و به مار می گوید که از درخت میوه ممنوعه بالا رود. سپس نیز به تورونوی و اجیه می گوید که باید از میوه ممنوعه بخورند. آنها نیز این کار را می کنند. خداوند نیز مار و انسانها را همه باهم مجازات می کند.
در برخی از افسانه ها اعتقاد بر این است که بعضی شامان ها در قالب مار در می آیند. شامان ها به هنگام انجام آیین ها، حرکات مار را تقلید می کنند. در لباس شامان نیز طرحهایی که سمبل مار است، جای می گیرد.
در فرهنگ لغت "اسد کورکماز" که در رابطه با عقاید ترکها و اصطلاحات شامان به قلم گرفته شده، تصنیف های بسیاری در مورد مار که در اسطوره های ترک به انواع مختلف به تصویر کشیده شده، وجود دارد. بر اساس نوشته های این کتاب، ترکها بر این باور هستند که مار در دریای زیرزمینی زندگی می کند و شلاق شیطان است.
در داستانهای حماسی نیز استفاده از مار به معنی توصیف قدرت قهرمان داستان، توصیف ویژگیهای آن، تبدیل چهره و نشان دادن قدرت و سرعت قهرمان داستان در برابر دشمنانش می باشد. در این داستانها، فرار قهرمان قصه به فرار مار تشبیه می شود.
انعکاس اهمیت مار در ضرب المثلها و ادبیات عامیانه نیز خود را به نمایش گذاشته است. ضرب المثلهایی از قبیل "پا گذاشتن بر روی دم ماری که خفته" در مورد فرصت دادن به افراد بد برای انجام بدی دوباره، "زبان مار" در مورد کسانی که حرفهای نیش دار می زنند، "همانند مار" در مورد کسانی که رفتاری خائنانه دارند و "نیش زدن مانند مار" در مورد کسانی که برای بدی کردن بدنبال فرصت می باشد، از این قبیل هستند. همچنین در مورد داستانهایی که پایانی ندارد نیز اصطلاح "قصه مار" بکار می رود.
انسانها وقتی با یک موقعیت ناحقی روبرو می شوند، از خداوند می خواهند فردی را که در حق آنها ناحقی کرده، مجازات نماید. حیوانهایی که مردم از درندگی و زهر آنها می ترسند نیز در این ناله و نفرین ها جای خود را می گیرند. یکی از این حیوانها نیز مار می باشد. ناله و نفرین هایی از قبیل "مال و ملک تو تبدیل به مار شده و نیشت بزند"، "مانند مار زمین گیر شی"، "زبانت رو مار نیش بزنه" در آناتولی و در بین مردم ترک به چشم می خورد که همه آنها ریشه در زهرآلود و ترسناک بودن مار دارد. همچنین در بین مردم، افرادی که زیاد محبوب نیستند و یا مردم در مورد آنها افکار منفی دارند، از نظر فیزیکی و یا خصوصیات روحی به مار تشبیه می شوند.
در اناتولی و نیز سایر نقاط جهان ترک، در باورهای مردم، مار معنی و مفهوم بسیار متفاوتی دارد. در برخی مناطق اعتقاد بر این است که مار، روحی است که از خانه مواظبت می کند، یعنی مالک خانه است. گفته می شود، این مار که مالک نامیده می شود و اعتقاد بر این است که از مکانهایی مثل خانه، باغ و مقبره محافظت می کند، در عین حال برای این مکانها روزی، وفور و برکت به همراه می آورد. بنابراین ماری را که در این مکانها زندگی می کند، نمی کشند. در برخی مناطق، مالک خانه به شکل یک مار سیاه تصور می شود که در زیرزمین خانه زندگی می کند. گفته می شود که این مار از ورود مارهای دیگر به خانه جلوگیری می کند، در محلی در زیر رمین خانه زندگی می کند، کسی او را نمی بیند، این مار محافظ اهل خانه است و به اعضای خانه ضرر نمی رساند. اعتقاد بر این است که یک چنین ماری در تمامی خانه ها وجود دارد و زندگی می کند. توصیه می شود در صورتی که یکی از اهل خانه این مار ببیند، نباید به آن دست بزند، آن را بترساند و یا از خانه فرارری دهد. گفته می شود که ترساندن این مار، کشتن آن و یا فراری دادن آن از خانه، به اهل خانه اسیب می زند. همچنین در بین مردم باوری مبنی بر اینکه جفت مار کشته شده، بطور قطع به محل کشته شدن جفت خود بازگشته و از فرد کشنده انتقام می گیرد، وجود دارد.
در آناتولی و سایر مناطق جهان ترک، مار با ویژگی شفا و درمان بودن نیز مورد توجه قرار گرفته است. در آناتولی مار و زهر آن در اکثر موارد برای درمان بیماریهای مختلفی منجمله سردرد، دندان درد، درد معده، رفع جوش، اگزما، خارش، جزام، بیماریهای مختلف پوستی، تنگی نفس، زردی، روماتیزم، ناراحتی کلیه، گلو درد و بیماریهای روحی مورد استفاده قرار گرفته است.
در آناتولی دعایی بنام دعای شاهمران که به سلطان مارها مشهور است، شهرت دارد. اعتقاد بر این است که این دعا درمان هزار و یک درد است و کسی که این دعا را بخواند حاجاتش براورده می گردد.
اعتقاد بر این است که استفاده از تصویر مار در هنر تزئین عمارتها بر استقامت و پایداری آن ساختمان می افزاید. بطور خلاصه مار، از زمانهای قدیم تا به امروز در همه مکانها و زمانها اهمیت و ارزش خود را حفظ کرده و بعنوان عنصری بسیا رمهم بشمار رفته است.
بر اساس تقویم دوازدهگانه ترکها که هر کدام از آنها را حیوانی سمبلیزه کرده است، مار نام یکی از سالها می باشد. ترکها از هر ۱۲ سال، یکی را بعنوان سال مار نامگذاری کرده اند. اعتقاد بر این است که زمستان سال مار طولانی و سرد و تابستان آن گرم و خشک می شود. اما از طرف دیگر در این سال میوه و محصول نیز فراوان می باشد.
در متون اسطوره ای ترک، مار در متون مربوط به آفرینش و قیامت به وفور به چشم می خورد. در افسانه های آفرینش، مار حیوانی است که نگهبان میوه های ممنوعه بوده است. اما در افسانه های ترک، مار حیوانی است که شیطان به درون آن وارد شده و از این طریق انسانها را فریفته است. این ویژگی مار در بسیاری از فرهنگها و باورها نیز به چشم می خورد.
مار که در فرهنگ ترک از جایگاه ویژه ای برخوردار است، در افسانه ها، قصه ها و مثلها به وفور دیده می شود. در افسانه آفرینش ترک – آلتای، شیطان از دهان مار به درون آن وارد شده و به مار می گوید که از درخت میوه ممنوعه بالا رود. سپس نیز به تورونوی و اجیه می گوید که باید از میوه ممنوعه بخورند. آنها نیز این کار را می کنند. خداوند نیز مار و انسانها را همه باهم مجازات می کند.
در برخی از افسانه ها اعتقاد بر این است که بعضی شامان ها در قالب مار در می آیند. شامان ها به هنگام انجام آیین ها، حرکات مار را تقلید می کنند. در لباس شامان نیز طرحهایی که سمبل مار است، جای می گیرد.
در فرهنگ لغت "اسد کورکماز" که در رابطه با عقاید ترکها و اصطلاحات شامان به قلم گرفته شده، تصنیف های بسیاری در مورد مار که در اسطوره های ترک به انواع مختلف به تصویر کشیده شده، وجود دارد. بر اساس نوشته های این کتاب، ترکها بر این باور هستند که مار در دریای زیرزمینی زندگی می کند و شلاق شیطان است.
در داستانهای حماسی نیز استفاده از مار به معنی توصیف قدرت قهرمان داستان، توصیف ویژگیهای آن، تبدیل چهره و نشان دادن قدرت و سرعت قهرمان داستان در برابر دشمنانش می باشد. در این داستانها، فرار قهرمان قصه به فرار مار تشبیه می شود.
انعکاس اهمیت مار در ضرب المثلها و ادبیات عامیانه نیز خود را به نمایش گذاشته است. ضرب المثلهایی از قبیل "پا گذاشتن بر روی دم ماری که خفته" در مورد فرصت دادن به افراد بد برای انجام بدی دوباره، "زبان مار" در مورد کسانی که حرفهای نیش دار می زنند، "همانند مار" در مورد کسانی که رفتاری خائنانه دارند و "نیش زدن مانند مار" در مورد کسانی که برای بدی کردن بدنبال فرصت می باشد، از این قبیل هستند. همچنین در مورد داستانهایی که پایانی ندارد نیز اصطلاح "قصه مار" بکار می رود.
انسانها وقتی با یک موقعیت ناحقی روبرو می شوند، از خداوند می خواهند فردی را که در حق آنها ناحقی کرده، مجازات نماید. حیوانهایی که مردم از درندگی و زهر آنها می ترسند نیز در این ناله و نفرین ها جای خود را می گیرند. یکی از این حیوانها نیز مار می باشد. ناله و نفرین هایی از قبیل "مال و ملک تو تبدیل به مار شده و نیشت بزند"، "مانند مار زمین گیر شی"، "زبانت رو مار نیش بزنه" در آناتولی و در بین مردم ترک به چشم می خورد که همه آنها ریشه در زهرآلود و ترسناک بودن مار دارد. همچنین در بین مردم، افرادی که زیاد محبوب نیستند و یا مردم در مورد آنها افکار منفی دارند، از نظر فیزیکی و یا خصوصیات روحی به مار تشبیه می شوند.
در اناتولی و نیز سایر نقاط جهان ترک، در باورهای مردم، مار معنی و مفهوم بسیار متفاوتی دارد. در برخی مناطق اعتقاد بر این است که مار، روحی است که از خانه مواظبت می کند، یعنی مالک خانه است. گفته می شود، این مار که مالک نامیده می شود و اعتقاد بر این است که از مکانهایی مثل خانه، باغ و مقبره محافظت می کند، در عین حال برای این مکانها روزی، وفور و برکت به همراه می آورد. بنابراین ماری را که در این مکانها زندگی می کند، نمی کشند. در برخی مناطق، مالک خانه به شکل یک مار سیاه تصور می شود که در زیرزمین خانه زندگی می کند. گفته می شود که این مار از ورود مارهای دیگر به خانه جلوگیری می کند، در محلی در زیر رمین خانه زندگی می کند، کسی او را نمی بیند، این مار محافظ اهل خانه است و به اعضای خانه ضرر نمی رساند. اعتقاد بر این است که یک چنین ماری در تمامی خانه ها وجود دارد و زندگی می کند. توصیه می شود در صورتی که یکی از اهل خانه این مار ببیند، نباید به آن دست بزند، آن را بترساند و یا از خانه فرارری دهد. گفته می شود که ترساندن این مار، کشتن آن و یا فراری دادن آن از خانه، به اهل خانه اسیب می زند. همچنین در بین مردم باوری مبنی بر اینکه جفت مار کشته شده، بطور قطع به محل کشته شدن جفت خود بازگشته و از فرد کشنده انتقام می گیرد، وجود دارد.
در آناتولی و سایر مناطق جهان ترک، مار با ویژگی شفا و درمان بودن نیز مورد توجه قرار گرفته است. در آناتولی مار و زهر آن در اکثر موارد برای درمان بیماریهای مختلفی منجمله سردرد، دندان درد، درد معده، رفع جوش، اگزما، خارش، جزام، بیماریهای مختلف پوستی، تنگی نفس، زردی، روماتیزم، ناراحتی کلیه، گلو درد و بیماریهای روحی مورد استفاده قرار گرفته است.
در آناتولی دعایی بنام دعای شاهمران که به سلطان مارها مشهور است، شهرت دارد. اعتقاد بر این است که این دعا درمان هزار و یک درد است و کسی که این دعا را بخواند حاجاتش براورده می گردد.
اعتقاد بر این است که استفاده از تصویر مار در هنر تزئین عمارتها بر استقامت و پایداری آن ساختمان می افزاید. بطور خلاصه مار، از زمانهای قدیم تا به امروز در همه مکانها و زمانها اهمیت و ارزش خود را حفظ کرده و بعنوان عنصری بسیا رمهم بشمار رفته است.
